भारतामध्ये पेट्रोल-डिझेलच्या किमतींवर नेहमीच चर्चा होत असते. विशेषतः 2014 पासून आजपर्यंत पेट्रोलच्या किमतींमध्ये झालेली प्रचंड वाढ लोकांना जाणवते. “2014 ला पेट्रोल इतकं स्वस्त होतं आणि आज एवढं महाग का झालं?” हा प्रश्न प्रत्येक वाहनधारकाला पडतो. चला यामागची प्रमुख कारणं समजून घेऊया.

2014 च्या तुलनेत आज पेट्रोल महाग होण्यामागे काही प्रमुख कारणं आहेत:

1. कच्च्या तेलाचा दर (Crude Oil Price)

2014 मध्ये आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाचा भाव कधी $100/barrel पर्यंत गेला, पण नंतर 2015–2016 मध्ये मोठ्या प्रमाणात कमी झाला.

आत्ता (2025) सरासरी $80–90/barrel दर आहे. त्यामुळे कच्च्या तेलाच्या किंमतीत खूप मोठा फरक नाही, पण भारतात विक्री दर जास्त आहे.

2. कर रचना (Taxes & Duties)

पेट्रोलच्या दरात केंद्र आणि राज्य सरकारचे excise duty, VAT, cess मिळून मोठा वाटा असतो.

2014 ला excise duty कमी होती, पण नंतर सरकारने हळूहळू कर वाढवले. आज पेट्रोलच्या किंमतीपैकी जवळपास ४०–५०% हिस्सा फक्त करांचा आहे.

3. रुपयाची घसरण (Rupee Depreciation)

2014 मध्ये 1 डॉलर = साधारण ₹60 होता.

आता (2025 मध्ये) 1 डॉलर = ₹83-84 आहे.

म्हणजेच भारताला कच्चं तेल आयात करताना जास्त रुपये मोजावे लागतात.

4. उत्पादन व वाहतूक खर्च (Production & Transportation Cost)

रिफायनरी खर्च, वाहतूक खर्च, डीलर कमिशन हे सुद्धा वेळोवेळी वाढले आहेत.

5. सरकारी महसूलावर अवलंबित्व

पेट्रोल-डिझेल हा सरकारसाठी महसूल उभारणीचा मोठा स्रोत आहे. त्यामुळे कर कमी करण्यास सरकार बहुतेकदा टाळाटाळ करते.

थोडक्यात सांगायचं तर, कच्चं तेल फार महाग नाही तरीही कर वाढ, रुपयाची घसरण आणि खर्चामुळे 2014 च्या तुलनेत आज पेट्रोल खूप महाग झालं आहे.

पेट्रोल किंमत 2014, पेट्रोल का महाग, पेट्रोल डिझेल दर भारत, पेट्रोल कर रचना, डॉलर-रुपया घसरण